İlişkilerde Neden Hep Aynı Döngüyü Yaşıyoruz?

Bazı ilişkiler, daha en başından tanıdık gelir. Hiçbir açıklama yapmadan içimize dokunur, bizde bir şeyleri tetikler. İlk bakışta heyecanlandıran bu bağlar, zamanla aynı hayal kırıklıklarını, aynı suçlulukları, aynı yalnızlığı getirir. Kimi zaman terk ediliriz, kimi zaman görülmeyiz ya da yeterince sevilmediğimizi hissederiz. Oysa karşımızdaki kişi değişse de içimizde canlanan duygu neredeyse hep aynıdır.

Bunun sebebi çoğu zaman farkında bile olmadığımız duygusal döngülerdir. Çocuklukta yaşadığımız, tam anlamıyla kavrayamadığımız ama içimize işleyen deneyimler, ileriki yaşamımızda bilinçdışımız tarafından yeniden sahnelenir. Sanki zihin şöyle der: “Bu kez büyüdün. Aynı duyguyu tekrar yaşayacaksın ama bu defa çözme şansın var.”

İlişkiler, geçmişin bugüne yansıdığı en güçlü aynalardır. Bu yüzden kendimizi zaman zaman hep aynı rolü oynarken buluruz: Hep terk edilen, hep açıklama yapmaya çalışan, hep eksik hisseden… Çocuk aklıyla suçladığımız kendiliğimiz, büyüdüğümüzde hâlâ aynı suçlulukla hareket eder. Ve çoğu zaman, o eski sahneleri yeniden yaşamak pahasına benzer ilişki modellerini seçeriz.

Tüm bu tekrarlar bir başarısızlık değil, aslında bilinçdışının iyileştirme çabasıdır. Travmayı, çocuk zihniyle değil, olgun bir benlikle yeniden anlamlandırmak için bize tanınmış bir şanstır. Fakat bu şansı kullanmak için önce döngüyü fark etmek gerekir. Çünkü farkında olunmayan her tekrar, kaçınılmaz bir sona doğru sürükler bizi.

İlişkilerde duygusal güvensizlik, çoğu zaman öfke, kıskançlık, eleştiri ya da geri çekilme gibi tepkisel biçimlerde ortaya çıkar. Oysa bu tepkilerin altında, görülme ve değerli olma arzusu yatar. Duygulara temas edemediğimizde ilişki bir savaşa, bir güç mücadelesine dönüşür. Oysa kırılgan duygular açıkça paylaşıldığında, ilişkiler yeniden soluk almaya başlar.

İlişkilerde yaşanan döngüler yalnızca duygusal değil, cinsel bağlamda da kendini gösterir. Duygusal kopukluk yaşayan çiftler, cinsellikte de bir uzaklaşma hisseder. Sue Johnson bunu “bağlanma dansı” olarak tanımlar. Çiftler terapi sürecinde yeniden güvenli bağ kurduklarında, vücutları da yeniden senkronize olmaya başlar. Tıpkı kuşların çiftleşme ritüellerindeki gibi bir uyum ortaya çıkar.

Bu noktada yüzleşmemiz gereken temel gerçek şudur:

Geçmiş, çözülmeden geçip gitmez.
Döngüler fark edilmediği sürece devam eder.

Her ilişkinin kendine özgü bir evrimi vardır. Bazı çiftler en küçük anlaşmazlıkta güç savaşına girerken, bazıları farklılıklarıyla birlikte var olmayı öğrenir. Bu, sağlıklı farklılaşmanın da göstergesidir. Kendi olmaktan vazgeçmeden bağlı kalabilmek… Bağlanma teorisinin özünde de bu vardır: Kök salmak ama boğulmamak.

İlişkilerde tekrar eden döngüleri kırmak kolay değildir. Ama mümkündür. Bu, ancak geçmişin duygusal izlerini fark etmekle, onları bugüne taşımamayı öğrenmekle olur. Duygularımızı bastırmak ya da yalnızca mantıkla açıklamak değil; onları tanımak, onlara alan açmak gerekir.

Her yeniden yaşanan acı, aslında bir fırsattır:
Bu kez başka bir son mümkün olabilir.
Ve bazen sadece bunu bilmek bile iyileştirici olabilir.

Sevgiyle kalın.
Uzm. Psk. Dan. Eyüp SARI